Organlar
> AB Bakanlar Konseyi
Konsey, üye devletleri taahhüt altına sokma yetkisine sahip Bakan seviyesindeki birer temsilciden oluşur. Bu çerçevede hangi kişilerin bakan olup olmadıkları ulusal hukuklara göre belirlenir. Konsey bazı özel durumlarda devlet ve hükümet başkanları seviyesinde toplanabilir.
Konsey’in görev ve yetkileri şu şekildedir:
“bu Andlaşma’nın hükümlerine uygun olarak:
• Üye devletlerin genel ekonomi politikalarının eşgüdümünü sağlar;
• Karar alma yetkisine sahiptir;
• Kabul ettiği kararlar içinde yer alan kuralların uygulanması için Komisyon’a yetki verir. Konsey, bu yetkilerin kullanımını bazı koşullara bağlayabilir. Ayrıca Konsey, bazı özel durumlarda yürütme yetkisini doğrudan kullanma hakkını saklı tutabilir. Yukarıda sözkonusu edilen usuller, Komisyon’un önerisi üzerine Avrupa Parlamentosu’nun görüşü alındıktan sonra Konsey’in oybirliği ile önceden kabul edeceği ilke ve kurallara uygun olmalıdır.”
> Komisyon
Avrupa Birliği Komisyonu girişim, uygulama, yönetim ve denetim yetkilerine sahip bağımsız bir organdır. Kurucu Antlaşmaların yürütme organı ve Topluluk çıkarlarının koruyucusudur. Yasa önerisinde bulunma, yasaları uygulama ve Antlaşmaların belirttiği hallerde karar alma yetkisi vardır. Komisyon (Fransa, Almanya, İtalya, İspanya ve İngiltere’den iki, diğer üye ülkelerden birer Komiser) 20 üyeden oluşur.
Komisyon, “ortak pazarın tam olarak işlemesini ve gelişmesini sağlamak amacıyla:
• Bu Andlaşma’nın hükümleriyle, bu Andlaşma’ya dayanarak kurumlar tarafından alınan önlemlerin uygulanmasını sağlar;
• Andlaşma’da açıkça gösterilmesi veya kendisinin gerekli görmesi halinde, Andlaşma’da belirtilen konular hakkında tavsiyelerini ve görüşlerini bildirir;
• Bu Andlaşma’da öngörülen koşullarda karar alma yetkisine sahip olduğu gibi Konsey ve AP tarafından alınan tedbirlerin hazırlanmasına da katkıda bulunur;
• Konsey tarafından belirlenen kuralların uygulanması için Konsey’in kendisine verdiği yetkileri kullanır.”
Komisyon üyeleri bağımsızlığı şüphe götürmeyecek kişiler arasından seçilir ve görevleri süresince başka herhangi bir faaliyette bulunmayarak bağımsızlıklarını kaybetmezler.
Komisyon üyeleri, üye devletlerin herhangi birinin uyrukluğunda olmak koşuluyla Konsey tarafından uzlaşma yoluyla belirlenir. Üye devlet hükümetleri arasında bu konuda uzlaşma sağlanması her zaman kolay olmamaktadır. Bu durum bile üye devletler arasında yer yer anlaşmazlıklara bırakabilmekte ve bir önceki Komisyon üyelerinin görev süresi dolmadan önce bu konularda arayışlara girilmektedir. Ayrıca Komisyon üyeleri AP’nin güvenoyuna da gereksinim duymaktadır. Ayrıca AP’nin, Komisyon’u görevden alma hakkı da bulunmaktadır.
Genel olarak müktesebatın uygulanmasından sorumlu olan Komisyon, Konsey’den sonra AB’nin en fonksiyonel organıdır ve AB içerisinde supranasyonel karakter arz eden en bariz kurumlardan biridir. Bunun yanında Konsey ve Komisyon karşılıklı istişarelerde bulunurlar ve işbirliği yöntemlerini ortak bir kararlar düzenlerler.
> Parlamento
Topluluk bünyesinde bir araya gelen Devletlerin halklarının temsilcilerinden oluşan Avrupa Parlamentosu, bu Andlaşma ile kendisine verilen yetkileri kullanır. Genel oy ile seçilen temsilciler, her devletin nüfusuna göre dağılım gösterirler.
Daha çok onay veya istişare mekanizması olarak kalan Parlamento, AB’nin uluslarüstü karakterini en iyi yansıtan kurumdur. Buna rağmen sembolik bazı görevlerinin yanı sıra Komisyonu görevden almak ve gensoru vermek gibi önemli bir görevi de üstlenmiştir. Kurucu antlaşmalar itibarıyla yasamaya katılma, Andlaşma hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili soruşturma komisyonları kurmak, ombudsmanı seçmek gibi görevleri vardır.
> Adalet Divanı
Adalet Divanı, Avrupa Antlaşmalarının üye devletler tarafından hukuka uygun biçimde yorumlanmasını ve ulusal hukuktan üstün olarak uygulanmasını sağlar. Üye devletler arasında çıkan uyuşmazlıklarda, Adalet Divanı’nın yargı yetkisi mevcuttur. Yirmi beş yargıç ve sekiz yardımcı kanun sözcüsünden oluşan Adalet Divanı’nda, Antlaşmalarda belirtilmemekle beraber üyeler her bir üye devletten seçilirler fakat tarafsız ve bağımsız olma niteliklerini korurlar. Adalet Divanı üyeleri 6 yıllık bir süre için seçilirler. Yargıçlar her üç yılda bir kendi aralarından bir Adalet Divanı Başkanı seçerler.
Adalet Divanı ve Asliye Mahkemesinin merkezleri Lüksemburg’dur. Üye devletler, hem Adalet Divanı hem de Asliye Mahkemesi’nin üyelerini ortak bir kararla altı yıllık süreyle atar. Bu süre sonunda yeniden aynı kişiler üyeliklerine üç yıl aralıklarla devam edebilirler. Hem divanın, hem mahkemenin üyeleri, kendi ülkelerinde en yüksek adalet makamlarında görev almış hukukçulardan oluşur.
Adalet Divanı üye devletlerin antlaşmalara aykırı davrandığına karar verebilir, antlaşmalardan doğan yükümlüklerini yerine getirmeyen ülkelere uyarı ve para cezaları verebilir. Bugüne kadar Adalet Divanı, binlerce davaya bakmış, AB hukukunun yaratılmasına yardımcı olmuş ve Avrupa’nın bütünleşme sürecini hızlandırmıştır.
Divan, ulusal mahkemelerin başvurusu üzerine Birlik hukukunun çeşitli hususlarının yorumlanmasında geçerliliği hakkında kararlar alır. Bir hukuki işlemin bu tür tartışmalı bir husus doğurması halinde, ulusal mahkemelerden herhangi biri Avrupa Adalet Divanı’ndan ön karar isteyebilir. Ancak bunun için üye devlette daha yüksek bir temyiz mercii bulunmaması gerekir. Bu durumda Adalet Divanı’nın kararları kesin ve bağlayıcıdır.
> Sayıştay
Avrupa Birliği bütçesinin kurallara ve amaca göre kullanılmasını garanti eder. Sayıştay AB fonlarının yönetimini ayrıntılı bir şekilde kontrol eder. Bu nedenle AB fonlarını kullanan kurum ve organlar Sayıştay’ın denetimine tabiidir ve istenen belge ve bilgileri Sayıştay’a vermekle yükümlüdür.
Sayıştay her yıl rapor yayınlayarak Topluluk fonlarının yönetilmesiyle ilgili gözlemlerini aktarır. Ayrıca diğer kurumların talebi üzerine teftiş raporları hazırlar. Sayıştay, görevinde tam bağımsızlık içinde hareket eder.
> Diğer kurumlar ve organlar
• Ekonomik ve Sosyal Komite- Başta işverenler, sendikalar, çiftçiler, tüketiciler ve diğer çıkar grupları olmak üzere sivil toplumun görüşlerini temsil eden ve çıkarlarını koruyan bir danışma organı ve AB karar alma sürecinin ayrılmaz parçasıdır. Ekonomik ve sosyal politika alanında karar alınırken danışılması gereken Komite, önemli gördüğü konularda kendi inisiyatifiyle de görüş bildirebilir. Ekonomik ve Sosyal Komite, üye devletler tarafından 4 yıl için atanan 344 üyeden oluşur.
• Bölgeler Komitesi- Ekonomik ve Sosyal Komite ile benzer şekilde bir danışma organı olan Bölgeler Komitesi, AB karar alma sürecinde bölgesel ve yerel görüşlerin dikkate alınmasını sağlar. Üye ülkelerin tavsiyeleri doğrultusunda Konsey tarafından 4 yıl için atanan 344 bölgesel ve yerel yetkiliden (bölgesel başkanlar, bölgesel parlamenterler, belediye meclis üyeleri, belediye başkanları vb.) oluşur.
• Avrupa Merkez Bankası (AMB)- Maastricht Antlaşması ile kurulmuştur. Avrupa’nın tek para birimi olan Euro’nun idaresinden (kambiyo işlemlerinin yürütülmesi ve ödemeler sisteminin aksamadan çalışmasının sağlanması) ve AB’nin ekonomi ve para politikasının oluşturulması ve uygulanmasından sorumludur. Bu görevini yerine getirirken tüm AB üyesi ülkeleri kapsayan Avrupa Merkez Bankaları Sistemi ile birlikte çalışır ve Euro sisteminin karar alma organlarının kararlarını uygular. AMB, faaliyetlerini tam bir bağımsızlık içinde sürdürür. Diğer hiçbir kurum AMB, Euro Sistemi’ne dahil merkez bankaları veya karar alma organlarına talimat veremez.
• Avrupa Yatırım Bankası- AB’nin dengeli büyümesine katkıda bulunacak yatırım projeleri için kredi sağlayan AB’nin özerk ve kar amacı gütmeyen finans kuruluşudur. AB içerisinde ekonomik açıdan geri kalmış bölgelerin kalkınması amaçlı projelerin yanı sıra Akdeniz, Afrika, Karayip ve Pasifik, Latin Amerika ve Asya ülkelerindeki projeleri destekler. Bankanın finansmanı, AB üyesi ülkelerin ekonomik büyüklükleri oranında sermaye katkısı aracılığıyla olmaktadır.
• Ombudsman- Maastricht Antlaşması tarafından oluşturulmuştur. AB vatandaşları, iş dünyası ve kurumları veya herhangi bir AB ülkesinde ikamet eden gerçek kişiler ile AB’de kayıtlı olan tüzel kişilerin AB kurumları (Avrupa Adalet Divanı ve Avrupa İlk Derece Mahkemesi hariç) hakkındaki şikayetlerini soruşturur. Ombudsman, Avrupa Parlamentosu tarafından 5 yıl için seçilir.
Bu kurum ve organların dışında bazı teknik, bilimsel ve idari konularla ilgili olarak ajanslar kurulmuştur. Hali hazırda 16 Avrupa Topluluğu Ajansı bulunmaktadır (Avrupa Çevre Ajansı, Europol, Eurojust vb.).
